De grote dominantiemythe

Over de grote misvatting van dominantie bij honden.
Artikel door: Angelique van Kuijk van Hondenschool Kangani.

Hoe speelt dominantie bij honden?

Dominant is volgens mij een veel misplaatste term die te pas en te onpas gebruikt wordt. Regelmatig hoor ik mensen zeggen: “mijn hond is dominant”, of “ik heb een dominante pup en moet hem goed de baas blijven”, waarbij men dan denkt dat:

  1. het gedrag dat hun hond vertoont dominant gedrag is én
  2. dat hun hond hiermee wil proberen om de baas te zijn.

Veel gedrag dat als dominant gedrag bestempeld wordt heeft een hele andere oorzaak.

De misvatting is best logisch, want de meeste boeken die over hondengedrag geschreven zijn vertellen er (nog) over. We hebben dit ook jarenlang gedacht. Ook in de reguliere hondentraining is deze opvatting nog steeds een leidraad voor de omgang met onze hond en vaak wordt er gewaarschuwd voor een dominante hond. Echter de honden die hiermee bedoeld worden zijn vaak onzekere honden. In deze gevallen kun je ook beter spreken over dominerende of imponerende honden.

Je kunt beter spreken over zelfverzekerd gedrag in plaats van dominant gedrag, om deze verwarring te voorkomen. Honden die zelfverzekerd zijn, zijn in de regel ook zeer sociaalvaardige honden. Ik zou er blij mee zijn.

Daarnaast is het ook nog context gebonden. Waar een individu in de ene context zelfverzekerd is kan hij/zij in een andere context onzeker zijn.

Uitleg van de terminologie rondom dominantie

Om mijn visie op dominantie bij honden te verduidelijken zal ik eerst omschrijven wat ik bedoel met de verschillende termen. Ik ben namelijk van mening dat veel gedrag verkeerd geïnterpreteerd wordt, dat termen door elkaar gebruikt worden én ook niet meer in hun oorspronkelijke betekenis gebruikt worden.

Wat betekenen de woorden dominant, dominantie, domineren en dominant gedrag eigenlijk? Wanneer ik in het woordenboek kijk, lees ik het volgende:

  • Dominant: overheersende.
  • Domineren: overheersen, beheersen; zich als overmachtig doen gelden; overzien; militaire term bestrijken, kunnen beschieten.
  • Dominantie: overheersing.

Wat betekent dominant als in een dominante hond?

Dominant betekent letterlijk overheersende, dit is een feit. Het makkelijkst uit te leggen door onderstaand voorbeeld: op deze website is zwart de overheersende kleur, de dominante kleur. Dat is een feit, daar hoeft de kleur niets voor te doen.

Vertaald naar een groep wolven die in familieverband leven, zou je de ouders de van nature dominant of zo je wilt de ranghoogste kunnen noemen, in de juiste zin van het woord. Een dominant individu zou kalm en zelfverzekerd moeten zijn. Een zelfverzekerd individu hoeft echter niet de dominant te zijn. Een hond die dominant gedrag of liever gezegd, zelfverzekerd gedrag vertoont hoeft dus niet de dominant of ranghoogste te zijn. Dit betekent dat je deze begrippen los van elkaar moet zien. In de praktijk worden ze vaak over één kam geschoren.

Je zou dus kunnen zeggen dat de ouder(s) vanzelfsprekend de dominant in het familieverband zijn, omdat zij voor de jongere en het welzijn van de groep zorgen. Zo zijn wij ook als vanzelf de dominant van onze hond, omdat wij zorgen voor de basisbehoeften en (zouden moeten) weten hoe we veiligheid bieden in verschillende situaties. Er ontstaan problemen wanneer de dominant onzeker is.

Wat betekent domineren en waarom domineert een hond?

Domineren betekent overheersen. Het is gedrag met als doel de ander of iets anders te overheersen. Waarom doet een individu dit? Juist, vanuit onzekerheid of angst.

Wanneer je namelijk zelfverzekerd bent zul je de situatie op een makkelijkere, comfortabeler en rustige conflictvermijdende manier oplossen. Je hoeft niet te overheersen. Het is niet zozeer een aangeboren eigenschap, maar aangeleerd gedrag. Aangeleerd door de factoren en ervaringen in het leven van een mens of dier.

Ieder individu wil zich veilig voelen, om dit gevoel te krijgen zijn er verschillende manieren.

Soms ervaart een individu dat hij (alleen) door middel van domineren controle heeft over een bepaalde situatie, waardoor hij zich veilig gaat voelen. Wanneer hij door meerdere ervaringen leert om op deze manier controle te hebben, zich veilig te voelen, zal hij dit gedrag blijven herhalen. Hij leert door middel van dit gedrag te overleven, omdat hij niet iets anders heeft geleerd (dit ontwikkeld zich bij onvoldoende begeleiding vaak in een puppyklas).

Het is een kwestie van overleven, niet van leiding nemen over een ander individu of groep. De hond heeft geleerd zich op deze manier te redden in een situatie.

Het is een overlevingsmechanisme, dat onbewust direct geactiveerd wordt wanneer een individu zich bedreigd voelt. Of dit nu reëel is of niet.

Wat betekent dominantie en is het fout als mijn hond dat doet?

Dominantie betekent overheersing. Je zou kunnen zeggen het continu domineren van andere individuen.

dominantie bij de hond Onbehouwen gedrag van de zwarte hond op de Sennen

Veel gedrag wordt in de hondenwereld geschaard onder het begrip dominantie. En wordt geïnterpreteerd als een hond die de leiding wil (over)nemen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een hond die opspringt of hapt, gromt of zelfs bijt. Deze gedragingen zijn géén uiting van dominant gedrag en de baas willen worden, maar worden getoond vanuit een onvermogen om op een natuurlijke sociaalvaardige manier met de situatie om te gaan.

Betekenis van dominant gedrag bij honden

Dominant gedrag zou je om verwarring te voorkomen, naar mijn mening beter zelfverzekerd gedrag kunnen noemen. Dit zijn vaak sociaalvaardige honden. Je zou dit dominante honden kunnen noemen, maar dat is niet juist wanneer je deze terminologie aanhoudt.

Je kunt beter spreken over zelfverzekerde honden. Deze honden zorgen in een groep voor de rust. Dit doen ze echter niet door te domineren maar door de andere honden te kalmeren en conflicten te vermijden.

Hiervoor communiceren ze met kalmerende signalen en een ontspannen, zelfverzekerde houding. Gedrag als bijvoorbeeld overstaan of opsplitsen dient ervoor om de rust te bewaren of te herstellen. Wanneer hier niet naar geluisterd wordt zullen pas in het uiterste geval afstandsvergrotende signalen gebruikt worden. Dit zal dan op een hele kalme en beheerste manier gebeuren. Je kunt daarbij denken aan het optrekken van een lip of een grom geven. Hier komt zelden tot nooit onbeheerste agressie om de hoek kijken.

dominantie bij de hond Zelfverzekerd gedrag van de Airdale met als doel de andere
hond tot rust te brengen. De Airdale is ontspannen.

Onbeheerste agressie ontstaat alleen bij stress. Dr. David Mech geeft in zijn onderzoek bij wolven in de vrije natuur aan dat hij in 13 zomers slechts 3 (!) keer agressief gedrag heeft gezien dat lijkt op "corrigerend" gedrag.

Dus de hond wil de leiding NIET overnemen?

dominantie bij de hondDomineren om de situatie onder controle te krijgen.
De bruine hond is onzeker; dit zie je aan de zeer gespannen houding.

Gedrag kun je op verschillende manieren interpreteren. Dat is ook zo mooi te zien in de wildlife documentaires van National Geographic waarin degene die de voice-over doet er een mooi verhaal van maakt. Het is maar net vanuit welke bril je kijkt.

Vanuit de dominantie- of rangordetheorie gezien, wordt dominerend gedrag uitgelegd alsof de hond de leiding wil (over)nemen. Wanneer je vanuit dit oogpunt kijkt, is dit een logische verklaring. Deze theorie is echter al zo'n 20 jaar geleden achterhaald. Zie hier en hier.

Wanneer we van de nieuwe inzichten uitgaan weten we dat dominerend gedrag niet tot doel heeft de baas te worden, maar ontstaat uit onzekerheid. Dominant gedrag of liever gezegd zelfverzekerd gedrag is beheerst en zonder overheersing vanuit onmacht.

Honden die zelfverzekerd gedrag vertonen doen dit om te zorgen voor rust. Wanneer gedrag onbehouwen is wordt dit vaak geïnterpreteerd als dominantie. Maar de hond heeft gewoonweg geen zelfbeheersing geleerd.

Agressie krijgt vaak het etiket dominant, maar dit gedrag is altijd een teken van onmacht, de hond kan niet met de situatie overweg. Of hij kan niet anders meer, het is zijn laatste, en terechte redmiddel.

Conclusie over dominantie bij honden

Er is verwarring ontstaan tussen de termen dominant gedrag, domineren, dominantie en agressief gedrag. De aanname dat honden leider willen worden is ten onrechte in verband gebracht met de aard van onze hond. Hierdoor zijn er veel problemen ontstaan tussen ons en onze honden. Door honden beter te begrijpen kunnen wij anders met onze honden omgaan, waardoor de relatie met onze hond én het welzijn van onze hond verbeterd.

Groetjes,
Angelique

hondenschool kangani

Angelique van Kuijk is eigenaresse van hondenschool Kangani in het centrum van het land.

Kangani begeleidt hondeneigenaren om met hun hond samen te leven vanuit verbinding, respect en vertrouwen en niet meer vanuit dominantie.

Zowel individuele gedragstherapie in de huiselijke omgeving, groepslessen voor puppies en volwassen honden als sociale wandelingen in het bos behoren tot de mogelijkheden.

Lees meer over Angelique en haar hondenschool »

Aanbevolen hondenboeken

KALMERENDE SIGNALEN

Niet elke kwispel betekent hetzelfde. Een gaap is niet altijd gewoon een gaap. Wegkijken is juist sociaal. Herken de taal van de kalmerende signalen en communiceer woordenloos met je hond.


BLAFGEDRAG VAN HONDEN

En communiceren jullie niet helemaal woordenloos , dan is het handig om blaftaal te leren verstaan via dit boek.


MIJN HOND TREKT

Waarom trekken sommige honden aan de lijn? En hoe leer je ze dat af? Eenvoudige stap-voor-stap methode met verhelderende foto's om je hond te leren ontspannen aan de lijn mee te lopen.


Nog vragen over dominantie bij honden?

De moderne visie op hondengedrag en de traininsaanpak die daaruit volgt staat haaks op de oude. We kunnen ons dan ook goed voorstellen dat dit artikel vragen bij jou heeft opgeroepen. Als dat inderdaad het geval is stel ze dan gerust hieronder. Reacties zijn ook welkom.

Andere vragen en reacties rondom dominantie bij honden

Klik hieronder om de bijdragen van andere bezoekers te lezen... Je kunt elk verhaal van jouw reactie voorzien door op de link onderaan het verhaal te klikken.

Bordeaux dog teef van 7 jaar 
Mijn Bordeaux gaat als we een pup tegen komen in het bos of op de hei altijd op die pup liggen en klemmen. Ze bijt niet, maar ze houdt ze met man en macht …

Hond bijt 
Beste, Wij hebben een amerikaanse stafford 8 maand oud nu en het is echt een hele lieve en speelse hond. Ook heel sociaal naar anderen toe. Toen …

Hoe stop ik het blaffen naar honden en mensen? 
Mijn 1 jarige boxer is onzeker en bang op straat. Bang voor auto's op de stoep of personen die een pet of veiligheidsvestjes aan hebben enz. Als ze …

Hoe stoppen van blaffen naar honden en mensen? 
Mijn 1 jarige boxer is onzeker en bang op straat. Bang voor auto's op de stoep of personen die een pet of veiligheidsvestjes aan hebben enz. Als ze een …

Onze Akita teef is agressief vanuit onzekerheid 
Wij hebben een Akita Inu teef van nu 1 1/2 jaar. Hiernaast hebben we ook al twee (zeer stabiele) akita reuen. We merkten al gauw dat een teef heel anders …

7 maanden oude Akita reu is bang voor vuilniswagen en voor de storm 
Hallo. Ik heb een 7 maanden oude Akita die bang is voor een vuilniswagen die voorbij rijdt. Zelfs binnen is hij doodsbang. Ook schrikt hij wanneer …

Vraag 
Hallo Angelique, Ik begrijp dat jouw wandelingen op zaterdag zijn in de provincie Utrecht. Nu woon ik zelf in Hendrik Ido Ambacht, gauw 3/4 uur rijden. …

Jaloers / obsessief gedrag door hond 
Goede middag, Ik heb een Boomer hondje (Babe) van 2jr, en sinds kort ook 2 ratjes. Nu is Babe heel erg geobsedeerd door deze 2 ratjes en likt zij …

Overheersend gedrag voor een nieuw kussen/matje 
Ik heb 2 Franse bulldogs van 5 jaar. De jongste van de 2 is bij ons de baas. Als wij nieuw speelgoed of een nieuwe mat kopen voor op te liggen doet …

hond uit asiel - ze vertellen daar dat hij vrij dominant is en vaak gromt als je hem corrigeert aan de les 
Ik ben gaan zien naar Duitse Scheper. In het asiel vertellen ze mij dat hij dominant is; hij gromt als je aan de les trekt om hem te corrigeren. Heeft …

Initiatief van de hond. Hoever mag ik gaan? 
Hallo. Ik heb een Akita pup van 5 maanden (niet raszuiver). Een teefje. Ik heb al zoveel boeken gelezen en onderzoek gedaan maar er blijven nog een …

Dominant naar pups 
Mijn hond (teefje van anderhalf) gaat vaak liggen als er een andere, volwassen hond aankomt. Naar pups toe is ze echter agressief, ze gaat er overheen …

Hoe voorkom ik onzekerheid bij mijn hond 
Ik heb een Labrador pup van 11 weken en wil weten hoe ik moet reageren op het steeds op mijn voeten gaan liggen van haar. Ik heb wel eens gehoord dat een …

Mijn wolfhond domineert "bange" honden 
Mijn TS wolfhond is nu ruim twee jaar oud. Een fantastische hond: vrolijk, intelligent en onderzoekend, voor niets en niemand bang. Ze kijkt graag naar …

uitvallen tegenover andere honden 
Ik heb een boxer teef van 2 jaar. Nu de laatste tijd als ik haar een hondekoekje of iets anders wil geven, en er komt toevallig een hond te dicht bij mij …

dominantie is geen onzin 
ik raadt u aan het artikel van Cafazzo et al over dominantie bij honden te raadplegen in het tijdschrift Behavioural Ecology. Dan moet u tot de conclusie …

Click here to write your own.


Pay it forward & deel dit met je vrienden



Volg en 'like' ons

Word nu lid

In de spotlights

  1. Verliefde Velvet
  2. American Akita
  3. Drie Akita's
  4. Akita M'kito
Hondenrassen met foto »